Một bạn học viên của tôi đang lăn tăn trước ngưỡng cửa một lựa chọn nghề nghiệp mới, cụ thể ở đây là làm giáo viên. Bạn rất muốn theo đuổi nghề này nhưng lo lắng rằng mình không phải chuyên ngành sư phạm thì liệu có thể trở thành một giáo viên tốt hay không. Bạn cũng lo rằng trình độ mình đã đủ tốt để dạy học trò hay chưa? Muôn vàn câu hỏi bủa vây giữa một thế giới mà công việc dần bị thay thế bởi trí tuệ nhân tạo. Liệu nghề dạy có còn ổn, ít nhất là trong 50 năm tới? Để trả lời cho câu hỏi này, tôi xin kể các bạn nghe hai câu chuyện.
Câu chuyện thứ nhất là về một thầy giáo mở lớp dạy tiếng Anh cho trẻ con tầm cấp 1-cấp 2 nhưng là tay ngang đúng nghĩa. Trước kia thầy là anh giám sát thi công, nhưng rất yêu thích tiếng Anh nên vẫn học hành chăm chỉ mỗi ngày. Một hôm, anh giám sát quyết định là không thể cứ mãi ăn cơm công trường được nên anh chuyển hướng. Về nhà, anh mở một lớp học nho nhỏ xinh xinh, với mục tiêu có đồng ra đồng vào dù lúc đấy khái niệm nên làm gì với nghề dạy anh còn rất mù mờ. Sau 10 năm, lớp của anh đã đông kín học sinh. Người nọ truyền tai người kia nên việc anh kiếm tiền không phải là thứ cần bàn nữa. Sáng anh dậy, tập thể dục thư thái, ăn sáng ngon lành, nghỉ ngơi giữ sức tối dạy 3 ca. Cuộc đời nhàn tênh so với làm anh giám sát thi công.
Câu chuyện thứ hai về một thầy giáo dạy hoá, cũng là một anh kĩ sư tay ngang nhưng có niềm đam mê cháy bỏng với môn hoá. Anh quyết định ngoài giờ làm kĩ sư, anh sẽ kiêm luôn nghề cầm phấn. Lớp học của anh cũng lèo tèo vài học sinh và cũng chẳng đột phá ở những năm đầu tiên. Tuy nhiên, sau một thời gian theo đuổi, cộng với sự cố gắng và nỗ lực cải thiện chất lượng dạy học, số lượng học sinh theo anh ngày một nhiều. Thậm chí, nhiều em ở các trường chuyên, lớp chọn cũng theo học anh vì nghe bạn kể “thầy dạy tốt lắm”. Khi giá trị được tạo ra, tất nhiên đi kèm đấy sẽ là những đồng tiền giá trị.
Hai câu chuyện tôi kể ở trên là có thật, nên bạn không phải lo tôi đang đùa để vớt vát chút niềm tin cho mọi người. Dạy học, dù ở thời kỳ nào, vẫn mang sứ mệnh cao cả là truyền dạy kiến thức, và thêm nữa là cách tư duy, cách làm người. Vậy nên, với cá nhân tôi cũng là một người đi dạy tay ngang được một thời gian, tôi tin rằng dạy tốt sẽ luôn có chỗ đứng ở thị trường khốc liệt này. Vấn đề là giá trị, bạn có thể tạo ra nó hay không mà thôi.
Dạy học là một hoạt động tưởng dễ mà rất khó, vì không đơn thuần là bạn biết gì dạy nấy, mà nó đòi hỏi trải nghiệm và kiến thức của bạn rất tốt. Nếu biết 10, bạn chỉ dạy được 2-3 là cùng. Chẳng ai biết 2-3 lại đi dạy 1-2 cả, như vậy rất dễ bị học viên hỏi vặn vẹo và kết quả là thầy giáo cũng ngớ cả người. Bù lại, nếu bạn có khả năng truyền đạt tốt, cách diễn giải sáng rõ, tường minh, biết và hiểu tâm lý học sinh, thì chắc chắn việc bạn tạo ra những giá trị lớn là điều không tránh khỏi. Bạn làm được thứ mà các đồng nghiệp khác không làm được, tức là bạn đang ở vị thế tốt hơn nhiều những người khác. Quanh đi quẩn lại, vẫn là giá trị bạn tạo ra.
Với câu hỏi của bạn học viên, tôi chỉ nói rằng, em cứ dạy, dù đó chỉ là một học sinh ban đầu. Làm tốt với một người, em sẽ biết nhân lên thành hàng ngàn người. Quan trọng là phải tâm huyết, chịu khó và quan tâm học sinh. Dù bạn có doạ nạt hay nói năng ngọt ngào, học viên sẽ cảm nhận được bạn có thật sự chân thành và thật tâm hay không. Nếu bạn không dạy học bằng cả tấm lòng và kiến thức thì dĩ nhiên những gì nhận lại chỉ là sự èo uột.
Vậy nên, nếu bạn đang làm nghề dạy học, hoặc có ý định bước chân vào nghề này, hãy cố gắng trau dồi bản thân mỗi ngày và luôn tìm cách giúp học trò tiến bộ. Nghề dạy chắc chắn sẽ cho bạn rất nhiều thứ vô hình và hữu hình mà bạn sẽ không thể tưởng tượng nổi, nếu bạn thực sự thành công với nghề.
Đôi lời chia sẻ từ một người cũng đi dạy tay ngang.
Lê Quang Minh
Tái bút: Hình này chụp lúc tôi đang đi công tác ở Thái Lan nhưng vẫn tranh thủ dạy học sinh vào buổi tối. Cám ơn Internet đã giúp biến những điều không tưởng thành chuyện nhỏ.
